NHỮNG BIỂU TƯỢNG
ĐẦU TIÊN
VỀ
ĐỨC PHẬT
Trần
Tuệ Nhẫn dịch
(theo
tài liệu của UNESCO L’ art Bouddhique)
Sự Đại Giác ngộ khiến
Đức Thích Ca Mâu Ni đang trong vòng sinh tử trở thành một
vị Phật, Ngài không còn bị đóng khung trong những giới hạn
của hình tướng con người. Tướng trạng của Ngài không
còn được diễn tả bằng hình ảnh con người mà bằng những
biểu tượng gợi ý về những hình thái khác nhau trong tướng
trạng của Ngài.
Những biểu tượng đầu
tiên miêu tả bốn sự kiện lớn trong cuộc đời Đức Phật:
Sự Đản sinh được
gợi ý bằng một biểu tượng về sự sinh sản: Nữ thần
Laksmi (sau này được xác định là bà Mahàmàyà, t?c
Hồng h?u Ma Da) ngồi trên một hoa sen ở phía trên một
“bình nước đang chảy” và đầu được tưới nước bởi
hai con voi theo nghi lễ Abhisheka (tôn vinh).
Sự giác ngộ đựơc
biểu thị bằng cây Bồ đề (cây của Trí tuệ) mà truyền
thống (Ấn Độ) xem như biểu tượng của cái biết tối thượng,
và do đó cây mang tính thiêng liêng.
Bài pháp đầu tiên được
miêu tả bằng Bánh xe Pháp (Pháp luân, bánh xe Chân lý), hai
bên có hai con nai châu đầu vào, biểu tượng ày gợi ý về
bài thuyết pháp đầu tiên của Đức Phật diễn ra tại Sarnath,
gần Benarès, trong Vườn Nai.
Niết bàn tối hậu (Đại
nhập diệt) được diễn tả bằng một cái tháp, tức là
tòa lăng mộ có hình vòm, trên đỉnh có các lọng che.
Nghệ thuật sơ đại
của Ấn Độ cũng dùng những biểu tượng này để kể lại
các cảnh tượng về cuộc đời của Đức Thích Ca Mâu Ni
trước khi Ngài chứng ngộ, có lẽ để nêu yù nghóa rằng
đã có một thể tính khác với các chúng sinh, khác với Đức
Phật tương lai trong các truyện Bổn sinh (truyện Tiền thân)
vốn được miêu tả như một chúng sinh bình thường, trải
qua nhiều lần mang thân người hay thân loài vật.
Phần mở đầu của
lịch sử Đức Phật, sự việc Ngài nhập vào thai mẹ, được
biểu thị bằng một con voi trắng. Lần tắm rửa đầu tiên
sau khi đản sinh được gợi ý bằng các cây lọng và quạt
đuổi ruồi móc vào một cái cây. Bảy dấu chân nhỏ trỏ
cho những bước đi đầu tiên của Ngài. Cái ngai trống dưới
một cái cây tượng trưng quyết tâm kiên định đạt chân
lý của Ngài. Đôi khi, trước ngai, một loại ghế đẩu có
hình hai dấu chân, gợi ý sự hiện diện của Đức Thích-ca-mâu-ni.
Tổng thể này – cây, ngai, các dấu chân – nhằm trỏ “nơi
Thành đạo”.
Đôi khi sự hiện diện
của vị Phật tương lai được nêu trỏ bằng một cái khăn
đội đầu, gợi ý về sự từ bỏ đời sống hoàng gia của
Ngài. Nhưng một trong những biểu tượng xưa nhất của Đức
Phật và giáo pháp của Ngài cũng là dấu chân Phật (Buddhapàda)
in dấu Bánh xe Pháp.
Trong tất cả các biểu
tượng, biểu tượng hoành tráng nhất hiển nhiên là Tháp
– vốn là phần mộ chôn các vua chúa và thánh hiền, tháp
đã mang chức năng và ý nghĩa của một “hòm thánh”. Xá
lợi khẳng định sự hiện diện vật lý của Đức Phật
trong khi tòa Tháp lưu giữ xá-lợi tượng trưng sự nhập Niết-bàn
của Đức Phật. Do đó, Tháp tượng trưng cho Chân lý tuyệt
đối. Cuối cùng, các biểu tượng mang một ý nghĩa vũ trụ
và tự chúng trở thành các bái vật.
