Vui
Thay Phật Ra Đời
PHẬT
ĐẢN HUẾ - MỘT DÒNG THƠ AN LẠC
THÁI
KIM LAN
Ở Huế có thể nói
ngày vui nhất trong năm sau ngày Tết là ngày Phật đản.
Tháng năm* nắng đã
chín muồi trên các cành phượng vĩ ! Khi chùm hoa phượng đỏ
tươi đầu tiên xuất hiện trên đỉnh cao những cây phượng
trên lối đi về học trò thì trái tim nào ủ dột nhất của
Huế qua mấy mùa mưa buồn rủ cũng phải mỉm cười hớn
hở.
Rồi một sáng tinh sương,
cùng lúc với mặt trời nồng ấm le lói trên ngọn tre thôn
Vỹ, những chùm phượng không chờ đợi nhau rộn ràng bắn
tung những cánh hoa đỏ như chùm pháo xẹt lửa chớp nhoáng
lan nhanh trên những tầng lá xanh rung động trong gió sớm.
Huế bỗng ngây ngất một màu hồng cam say nắng trong nỗi
hân hoan ròn rã như tiếng pháo mãi miết âm vang trên bầu
trời thiên thanh.
Trong khi hoa phượng tưng
bừng trên khắp các nẻo đường, hoa sứ tĩnh lặng nơi các
sân chùa, sân đình, cung, miếu, lăng tẩm cũng thôi không còn
lưu luyến giấc mộng liêu trai hoang đường, lặng lẽ quay
về với màu trắng đơn sơ của cánh hoa và hưong thơm sâu
kín bí ẩn của lòng hoa để thâm nhập những giờ phút quán
tưởng về tiền kiếp của Ðức Phật, chuẩn bị giờ phút
đản sanh.
Rồi như có lời gió
nhắn, hoa sen trong các ao hồ Tịnh Tâm, Ðại Nội, Minh Mạng,
Tự Ðức Gia Long, Từ Hiếu và ở nơi mô xa xôi của thành
Huế cũng xôn xao trỗi dậy. Mới chiều hôm qua đang còn là
những bàn tay búp măng thuôn nhỏ đứng trên những tiền sen
xanh lục bạc, thế mà đến sáng sớm hôm sau, khi trở lại,
mặt hồ đã được phủ trang trọng bằng những đóa sen đẹp
nhất thế gian, những đoá sen thánh thiện như vừa mới
bừng nở dưới nghìn vạn gót chân của các vị Như Lai ở
vùng trời Ðâu Suất lướt đến như vậy để chào mừng
một vị Phật thế gian sẽ ra đời.
Khi hương sen tẩm quyện
sương mù buổi sáng làm nồng ánh mặt trời và gửi gió mang
theo đến từng mây cao hơi ấm thơm tho của trái đất, ấy
là lúc trăng non của tháng tư âm lịch bắt đầu lơ lửng
trên triền núi Kim Phụng đang cùng với sông Hương chia nhau
những khoảng màu đậm nhạt của tím chiều.
Trăng thượng tuần tháng
tư háo hức từng ngày tròn lại niềm vui như những em oanh
vũ sơn ca náo nức chờ ngày Phật Ðản.
Nhộn nhịp những giờ
thủ công miệt mài tỉ mỉ trong các chùa, các đình, các xóm
gia đình Phật tử. Trên các nẻo đướng thấp thoáng áo lam
mũi chóp quần xanh của anh Huynh Trưởng đạp xe đi mua tre
về chuốc, mua giấy hoa tiên màu cho các em tập làm lồng đèn
đón mừng Phật đản. Trong sân chùa nghe ròn rã tiếng cười
của những em thiếu nữ cùng với các sư cô ngồi kết hoa
sứ thành những vòng hoa ngào ngạt hương thơm. Trong nhà trong
sân trong phường trong xóm rộn tiếng vui những giờ thủ công
kết hoa, cắt giấy, làm khung lồng đèn, dựng tượng Phật
đản sanh đứng trên đài sen, làm đèn ngôi sao cho đêm Phật
Ðản, hư cấu xe hoa rước Phật vv. Ðâu đây vẳng tiếng
đồng ca chào mừng Phật Ðản chuẩn bị những đêm
văn nghệ ngoài trời kể sự tích Phật ra đời trong các thôn
quê cho đến thành thị.
"Huế bừng vui trong không
khí lễ hội Phật Ðản"
Huế bừng vui trong không
khí lễ hội Phật Ðản. Không gian vang lừng hương hoa của
cả đất trời tháng năm, chan hoà niềm vui bộc phát từ mỗi
trái tim người xứ Huế ! Tất cả đều sống trong nỗi đợi
chờ hoan hỉ: NGÀY PHẬT ÐẢN.
Phật Ðản ! Ðó là
ngày mà mọi con đường ở Huế đều dẫn ta đến một ngôi
chùa dù cho ở nơi thâm sơn cùng cốc. Nắng tháng năm đốt
lửa trên những nẻo đường đất, bụi tung mờ bóng người
áo lam lũ lượt đến chùa lễ Phật. Hương hoa trong các vườn
làng và mùi trầm hương dìu dắt người đi, không bao giờ
lạc hướng, rộn ràng chân bước, miệng cười, tấm lòng
rộng mở.
Ðó là ngày người trẻ
cũng như già cùng nhau chung bước hành hương viếng cảnh chùa
xa cho đến tối. Ðến đâu xa xôi hay gần gũi cũng vẫn là
không khí đạo vị hỉ xã, cứ đi và đến là quen nhau, là
thân nhau, là ngồi với nhau hớp một ngụm chè xanh ướp gừng,
chia nhau một nắm xôi, một chiếc bánh, một trái cây trong
vườn làng nhà đạo hữu, rồi lại lên đường. Mời gọi
là bóng cây trong vườn chùa, an lành hoan hỉ là tiếng kinh
hoà với tiếng ve !
Phật Ðản ! Ðó là
đêm của ánh sáng và sức sống vừa được giải thoát
vô minh ! đó đã là đêm hiếm hoi để Huế long đong suốt
cả năm trường được những giờ ánh sáng đầy diễm lệ.
Ðêm của tục lệ phóng
sanh phóng đăng, đêm cho sự sống và ánh sáng trở về với
thiên nhiên và vũ trụ.
Hoa đăng treo khắp các
nhà Phật tử điểm sáng mỗi con đường, mỗi nẻo xóm thường
đêm tối tăm buồn bã. Lồng đèn ngôi sao, lồng đèn trái
ú bằng giấy thủ công, sản phẩm của nghệ nhân Huế được
trang trí nhã nhặn là những bài thơ nhỏ long lanh trước mỗi
cửa nhà. Ánh sáng ấm áp không chói lói đèn màu tân tiến
là niềm vui nhẹ nhàng hoan lạc êm đềm cho ngõ trúc quanh
co. Bởi Huế đơn sơ trầm lặng, người dân Huế miệt mài
tâm thức trong cảnh Huế u nhã thâm sâu nên không bao giờ
nở ra tay phủ phàng bắt Huế phải trần truồng trong ánh
sáng đèn màu giả tạo. Ai có đi trên những con đường hoa
đăng đêm Phật Ðản của Huế mới biết người dân Huế
dù là nông dân hay nhà quê đều là những nghệ sĩ nắm vững
nghệ thuật chơi ánh sáng trong đêm Phật Ðản cho không gian
quen thuộc của chính mình: ánh sáng của đèn lồng bao giờ
cũng khiêm tốn soi rõ ngõ sâu, nhưng vẫn còn dành một góc
mờ cho tàn cây cổ thụ hay vườn cây để sự tương phản
không chát chúa và có thể hoà nhịp với ánh trăng rằm. Người
nghệ sĩ thôn quê pha màu ánh sáng đèn lồng trái ú gồm nhiều
giấy màu khác nhau, đã biết nhận chìm sự chói lói để
tâm thức bình yên trở về với cảm xúc nội tâm, đồng
thời mở ngõ cho thị giác thể nghiệm được tia sáng của
tâm hòa nhập với ánh sáng của đại ngã như ánh chớp của
tia đom đóm trong bóng cây đang ướt đẩm màu trăng sửa mẹ.
Từ đó một cảm giác hoà bình cho người đi thưởng ngoạn
đêm hoa đăng Phật đản từ nhà đến ngõ xa, từ bến nước
hồ ao đến giòng sông Hương, mảnh hồn vô ngã siêu hình
của Huế.
Khi trăng đã lên
quá đỉnh núi Kim Phụng thì sông Hương, như vừa tỉnh ngộ
cơn mê dài, từ cõi rừng sâu vô minh đen thẳm chuyển mình
theo với ánh trăng để trở nên thánh thiện, chở theo trong
lòng những đóa hoa sen phóng đăng rực rỡ thành một giòng
ánh sáng muôn màu long lanh huyền diệu không cùng. Hoa đăng
trẩy hội trên giòng Hương giang ! Xin đừng hiểu như một
cuộc chơi tiêu khiển thả đèn trên sông, mua vui trong chốc
lát hay bán rẻ ánh sáng của tâm hồn cho khách tìm chơi, hay
đổi một chút lãng mạn lứa đôi trong giờ tình tự ! Mỗi
năm một lần - chỉ một lần thôi chứ không phung phí xa hoa,
một vọng động vừa tác hại môi sinh và hư nát tâm hồn
là điều mà Ðức Phật đã khuyên nên tránh - người Huế
có tục lệ phóng sanh phóng đăng trên sông Hương như một
lời khấn nguyện cùng với đất trời từ nay làm lành tránh
dữ, con sông Hương trong đêm rằm tháng tư mang trong lòng ý
nguyện thiêng liêng của con người Huế tâm niệm chuyển nghiệp
chướng nặng nề thành tâm sám hối, mở rộng cõi lòng cùng
tất cả chúng sinh. Cho nên Huế đã chưa bao giờ dừng lại
bên bờ ngũ uẩn nông sơ để mai một tình người mà Huế
còn thăm thẵm nhìn vào tâm linh vời vợi của bản lai, mà
sông Hương trong đêm Phật Ðản là nét siêu hình đẹp nhất
cho cõi đời hiện sinh của Huế: trao tặng ánh sáng và sự
sống trở lại cho trời đất và chúng sinh, dòng sông là Tâm
thức của Huế đang trên từng cơn sóng nhỏ tụng niệm bài
kinh đại từ bi bất tận, và mỗi ngọn hoa đăng nhấp nhô
trên sóng vừa là trí tuệ vừa là tình thương chảy hoài
không dứt.
Có phải đó là một
tình cờ mà người trên núi cũng như người dưới biển đều
không hẹn mà gặp nhau trên cầu Trường Tiền thưởng trăng
rằm và ngắm hoa đăng trên sông Hương, như một nghi lễ không
thiếu được trong đêm Phật Ðản ? Ðến trên cầu có phải
là ý nghĩa của NHƯ LAI, bước chân đến cõi trần mà mỗi
bước là một đoá sen vừa nở ? Nơi cõi Huế xa, đêm Phật
ra đời, người trẩy hội trên cầu như nước chảy dưới
sông, mỗi bước chân là một nhịp đi dến với ai, đi đến
với người, ta đến với ta, ta đến với người, chảy trôi
cái chấp ngã hàng ngày, chảy trôi những chi là vị kỷ để
người Huế thuở nào dừng lại cùng nhau nhìn về một dòng
sông : TRONG SỰ TĨNH LẶNG BAO LA CỦA ÁNH TRĂNG PHẬT ÐẢN
SỐNG MỘT GIÂY VÔ NIỆM DÒNG SÔNG TỪ BI VÀ TRÍ TUỆ
NHƯ MỘT CHUYỂN MÌNH CỦA VỊ PHẬT ÐANG THÀNH.
Viết trong hoài niệm
Phật Ðản Huế
Mùa Phật Ðản 2003
Thái Kim Lan
Chú thích
Dhammapada, Thích Minh
Châu dịch.
* Tháng
năm dương lich là tháng tư âm lịch.
