CHỖ
NGƯỜI NGỒI:
MỘT
THIÊN THU TUYÊT TÁC (*)
LTS: Cuộc vận động
Phật giáo năm 1963 là một dấu son lớn trong lịch sử Phật
giáo Việt Nam thế kỷ XX. Điều làm cho cuộc vận động năm
1963 trở nên bất diệt là từ trong cuộc vận động đó đã
sản sinh một vị Bồ tát: Bồ tát Thích Quảng Đức. Lúc
nguy khốn, Bồ tát Thích Quảng Đức đã hiện thân. Sự hiện
thân ấy đã làm xoay chuyển mọi tình thế. Bồ tát đến
và đi như vậy, rất dung dị nhưng rất phi thường, ngoài
những suy tính của con người thường tình. Hướng về kỷ
niệm ngày Bồ tát Thích Quảng Đức hóa thân làm ngọn đuốc
thiêng (16-6-1963), TC Văn Hóa Phật Giáo tìm lại những ký ức
về ngài, qua hồi ký của những người trong cuộc và báo
chí quốc tế đương thời.
Tỳ kheo Thích Trí
Quang: Trước đây tôi không quen biết với Ngài, chỉ
gặp một lần khi Ngài trù trì chùa Phước Hòa, biết Ngài
chuyên tâm trì tụng và lễ bái Pháp Hoa. Giai đoạn trước
khi Ngài tự thiêu tôi cũng chỉ biết mỗi một bức thư nói
trên. Sau này mới biết, trước khi tự thiêu, Ngài chuẩn bị
một cách chân thành, bình dị và kín đáo. Vẫn trì tụng
lễ bái Pháp Hoa hằng ngày. Vẫn sinh hoạt bình thường. Tế
nhị lắm mới thấy Ngài có vẻ như người sắp đi xa. Quan
trọng nhất là di chúc của Ngài. Một vị tân tỷ kheo gần
Ngài mà đến hôm Ngài sắp tự thiêu mới biết được ý
nguyện và bản di chúc ấy.
Bản di chúc ấy bình
dị, chân thành, quan trọng nhất là ý thức chứa đựng bên
trong. Chính ý thức này chứa đựng tâm nguyện Bồ tát của
Ngài. Không oán trách đến cả ông Diệm, ngài chỉ nói tự
đốt thân mình để cầu cho ông sáng suốt...Ngoài di chúc,
Ngài còn một tấm ảnh và một quả tim. Về tấm ảnh, một
ký giả chụp được lúc ngọn lửa bùng lên gần khắp người
Ngài rồi, còn lại chỉ có một bên vai, gần một nửa trên
đầu, trán cũng đã có lửa, chỉ mặt còn nguyên. Chính trong
lúc như vậy mà nét mặt Ngài hoàn toàn bình thản, siêu thoát,
không một nét nhăn hay một chút ráng sức. Bức ảnh này được
giải thưởng quốc tế. Lại nghe nói lửa bùng lên hoàn toàn
mà Ngài vẫn an tọa. Cho đến lửa tắt, một tấm hình khác
cho thấy Ngài ngồi như pho tượng đồng đen. Sau đó một
lúc Ngài mới gật đầu xuống như thể cúi chào tăng ni Phật
tử, rồi nhẹ nhàng bật ngửa người ra. Ngài tự thiêu mấy
hôm rồi tôi mới vào Sài gòn. Tình trạng khi Ngài tự thiêu,
nghe nói cực kỳ bi tráng, cho đến nay vẫn là không tiền
khoáng hậu.
Về đám tang của
Ngài, tôi sẽ nói đến trong chương 30. Nay hãy nói đến sự
kiện quan trọng nhất là quả tim của Ngài, “quả tim Quảng
Đức“. Việc hỏa thiêu nhục thân của Ngài là do thầy Thiện
Hòa chủ trì. Thiêu rồi lấy ra, trong đống tro tàn còn một
khối thịt mà vị trí cho biết đó là quả tim. Thầy Thiện
Hòa cho vào lò thiêu lại cũng vẫn không cháy. Lại thiêu nữa
nhưng xăng hết. Bấy giờ rất đông ký giả hiện diện. Họ
chạy kiếm xăng giúp. Bấy giờ chỉ họ mới đi lại được
dễ dàng. Họ kiếm được mấy can xăng super, đem thiêu kỹ,
nhưng lấy ra vẫn không cháy. Việc này làm cho tôi tin, xưa,
ngài La Thập sau khi hỏa thiêu cái lưỡi vẫn còn. Nhưng ở
đây mọi thắc mắc dị nghị hoàn toàn không có được nữa.
Vì đây là việc mà trên dưới 50 ký giả, đa số là ký giả
quốc tế, không những cũng chứng kiến mà còn dự vào.
Về quả tim này tôi
vẫn nói đến vào gần cuối bản tự ghi này. Ở đây chỉ
nói khi hỏa thiêu ngài rồi, tôi thảo để ngài Hội chủ
ký một thông bạch. Cuối thông bạch ấy tôi viết “cầu
nguyện vị nhục thân Bồ tát gia hộ cho cuộc vận động
của Phật giáo đựơc thành tựu“. Và niệm “Nam mô đại
hùng đại lực Quảng Đức bồ tát“ ; Hồng danh Bồ tát
Quảng Đức khởi đầu từ đó. Hồng danh ấy, và Bồ tát
Quảng Đức, cho đến nay chính những người duy vật cũng
không thể không công nhận. Một trong những sự bất diệt
của cuộc vận động 1963 là sản xuất một vị Bồ tát.
Sự tự thiêu của
Bồ tát Quảng Đức ngay khi mới xảy ra đã làm cho ông Diệm
rụng rời. Rồi mấy giờ sau, cả thế giới, nhất là ở
Mỹ, ngọn lửa tự thiêu của Ngài rực lên trên máy truyền
hình, đốt cháy tan tành hình ảnh ông Diệm và chế độ của
ông. Ngọn lửa Quảng Đức chung đúc và làm sáng lên cái
khí thế cao độ mà ông Diệm không còn giữ được gì về
thái độ và chính sách của ông.
Dân tộc Việt Nam
có lắm vĩ nhân. Nhưng Bồ tát Quảng Đức là vĩ nhân mà
siêu nhân (Trích “Hồi ký chưa xuất bản”, theo khuongviet.net)
Hòa thượng Thích
Đức Nhuận:“Ngọn lửa Quảng Đức đã thắp sáng
thời đại chúng ta, một thời đại chiến tranh, hận thù
đang bao trùm lên thân phận con người (mà) tâm tư thì chứa
những lo âu, buồn chán, nghi kỵ, sợ sệt và mất niềm tin…
Ngọn lửa “thiêu”
với sức nóng hàng ngàn độ đã không đốt cháy được trái
tim kim cương bất hoại của vị Bồ tát “vị pháp thiêu
thân”. Ngọn lửa Quảng Đức không chỉ làm chấn động
lương tâm nhân loại trên khắp thế giới mà còn đốt luôn
một chế độ hà chính bất công, thối nát, sau 9 năm cai trị
miền Nam khiến người dân phải sống cuộc sống trong quằn
quại, đau thương, tủi nhục…”.
(Trích Ánh đuốc
Quảng Đức)
Hòa thượng Thích
Đức Nghiệp:“Bùng cháy! Ngọn lửa ngất trời! Không
thể nào tả xiết nỗi bàng hoàng của tất cả Tăng Ni và
những người đứng xung quanh! Lệ rơi! Tiếng khóc vang lên!...
Biết rằng trong lúc
tự thiêu này, có cả Simon Michaud, đại diện hãng thông tấn
AFP của Pháp; Malcome Browne, đại diện AP của Mỹ và Neel Shihanm,
đại diện UPI đều chứng kiến tận mắt, và xe
của đại tướng Hakins Mỹ cũng tới chỗ hỏa thiêu này…
Rồi những làn sóng
người bốn phương tràn tới chùa Xá Lợi để kính viếng
một Bồ tát đã thiêu thân. Đài phát thanh trong nước và
khắp thế giới đều kính cẩn đưa tin tự thiêu này…”.
(Hồi ký đặc biệt:
Vụ tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức)
Nguyễn Lang: “Lửa
cháy trước con mắt kinh ngạc của những ký giả và nhiếp
ảnh gia quốc tế. Lửa cháy trước niềm xót thương và lòng
kính cẩn của quần chúng có mặt tại đó. Xe cộ dừng lại
cả, và mọi người đến vây quanh cảnh tượng hào hùng chưa
từng thấy xảy ra ở thủ đô Sài Gòn. Mười lăm phút sau,
nhục thân của thiền sư ngã xuống; tiếng kêu khóc của quần
chúng vang lên, nức nở. Vài giờ đồng hồ sau, hình ảnh
và tin tức thiền sư Quảng Đức tự thiêu đã tràn ngập
trên hệ thống truyền hình và báo chương quốc tế. Nhật
báo nào cũng đăng hình thiền sư tự thiêu ở trang đầu với
tiêu đề lớn. Thế giới chấn động, dồn hết sự chú ý
về phía trời Đông Nam Á. Không một ai trên trái đất còn
giữ thái độ hờ hững về cuộc tranh đấu của Phật tử
Việt Nam…”.
(Trích Việt Nam Phật
giáo sử luận tập 3)
Giáo sư Cao Huy Thuần:
“Đối
với lịch sử, lịch sử Việt Nam và lịch sử thế giới,
1963 là năm bùng lên ngọn lửa, một sự kiện phi thường
làm chấn động lương tri. Đối với Phật giáo, 1963 là trái
tim, trái tim còn nguyên không cháy, khi nhục thân Quảng Đức
thành tro. Trái tim đó không nói hận thù. Không nói Winning
the war. Nên nhắc lại điều đó để hiểu 1964, 1965 và về
sau, để hiểu sự chống đối của các lực lượng chiến
tranh đối với một phong trào không nói: Winning the war…”.
(Trích Kỷ niệm 40
năm 1963: Toàn trị và ngoại thuộc)
“Trong Phật giáo,
sự hy sinh là sự chịu đựng tất cả nỗi đau khổ của
kẻ khác. Vị Hòa thượng tử đạo đã được coi như
một vị đắc đại định nên ngài không còn cảm thấy đau
đớn trong khi thân hình ngài chìm trong biển lửa. Hành động
tự thiêu của Hòa thượng Quảng Đức là sự biểu dương
ý chí cương quyết của Phật giáo đồ buộc chính phủ Thiên
Chúa giáo của Tổng thống Diệm phải chấp nhận 5 nguyện
vọng tối thiểu của Phật giáo đòi hỏi công bình xã
hội, tự do tín ngưỡng. Trong bài tự nguyện, Hòa thượng
đã viết: “Trước khi nhắm mắt về cõi Phật, tôi trân
trọng có mấy lời khuyên Tổng thống Ngô Đình Diệm hãy
lấy lòng nhân từ và khoan dung đối với nhân dân và thực
thi chính sách bình đẳng tôn giáo…” (Tuần báo Times, 21/6/1963)
“Việc trái
tim của vị đại đức hy sinh vì đạo ở miền Nam Việt Nam
đốt mãi mà không thành tro, đã kích động tinh thần dân
chúng Phật giáo Tích Lan rất mạnh…” (Colombo, 26/6/1963)
“Hôm thứ Bảy (9/6/1963)
40.000 Đại đức Tăng, Ni Tích Lan đã đồng thanh chấp thuận
một bản kiến nghị yêu cầu Chính phủ Tích Lan cố gắng
thỉnh cho được trái tim của cố Hòa thượng Thích Quảng
Đức đã tự thiêu làm xá lợi để tôn thờ tại Tích Lan…”
(Tin Á Châu, 30/6/1963)
“Người ta vẫn
sợ những sự tự thiêu có thể xảy ra nữa. Sài Gòn, hôm
thứ Bảy Phật giáo đã tổ chức một buổi lễ đặc biệt
cầu siêu cho Hòa thượng Quảng Đức, người đã tự thiêu
ở một đường phố lớn Sài Gòn ngày 11/6/1963 để phản
đối sự ngược đãi và kỳ thị của Chính phủ Việt
Nam cộng hòa đối với Phật giáo…” (Stars And Stripes, 1/7/1963)
“Hòa thượng Thích
Quảng Đức, một tu sĩ đã biến áo cà sa vàng của mình thành
một giàn hỏa thiêu. Tổng thống Ngô Đình Diệm tại miền
Nam Việt Nam đang làm một việc rất hay là ông đang tự đốt
hết nền tảng của chế độ ông…” (New York Tribune,
21/7/1963)
“Một biến cố lo
ngại nhất đã xảy ra tại miền Nam Việt Nam, đó là sự
tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức để phản đối
chính sách bất công của Chính phủ Nam Việt đối với Phật
giáo. Sự kiện này dĩ nhiên đã gây xúc động sâu xa cho toàn
dân và mọi nguy cơ của thể xảy ra trong tương lai, gần đây
sẽ là mọi nguy cơ mà Chính phủ miền Nam Việt Nam phải hoàn
toàn chịu trách nhiệm…”( Prachaipatai)
“Cuộc khủng hoảng
đã đến lúc tột độ khi một vị Hòa thượng tự thiêu
để phản đối Chính phủ. Chính phủ đã lâm vào một tình
trạng nguy khốn, mất hẳn sự ủng hộ của đại đa số
dân chúng…” (Lak Muang)
“ Cuộc tranh chấp
giữa Phật giáo đồ 80% tổng số dân chúng tại miền Nam
Việt Nam và chính phủ do Tổng thống Ngô Đình Diệm, một
tín đồ Thiên Chúa giáo lãnh đạo càng thêm trầm trọng.
Sự làm ngơ đối với những nguyện vọng của Phật giáo
và nhất là sự vô tình của ông đối với việc tự thiêu
của Hòa thượng Quảng Đức sẽ khiến cho tình hình trở
nên gnuy ngập…” ( Chao Thai)
“Cuộc khủng hoảng
đã tới tột độ khi một vị Hòa thượng tự thiêu để
phản đối chính phủ Thiên Chúa giáo của Tổng thống Ngô
Đình Diệm đã áp bức Phật giáo. Vị Hòa thượng đã hy
sinh đời mình để đòi cho được quyền tự do
tín ngưỡng cho nhân dân miềnNam và đòi sự đối xử công
bằng cho Phật tử, bởi thế sự hy sinh của ngài thật cao
cả lớn lao…” ( Siam Nikorn)
* Thơ Vũ Hoàng Chương
