Thiền
Uyển Tập Anh
được
dịch ra tiếng Pháp
Vũ
Thành Sơn
Thiền
Uyển Tập Anh là một văn bản cổ của Phật giáo Việt
Nam - tài liệu quan trọng trong sự khảo cứu lịch sử du nhập
và hình thành các phái thiền tại Việt Nam. Ngoài ra, Thiền
Uyển Tập Anh còn quý giúp chúng ta hiểu thêm về lịch sử
chính trị, văn hóa, văn minh Việt Nam (đặc biệt trong hai
triều đại Lý, Trần), tuy rằng cho đến nay, Thiền Uyển
Tập Anh vẫn còn đặt ra cho giới nghiên cứu nhiều vấn đề
cần được giải quyết một cách thống nhất về phương
diện tác giả và văn bản học; và mặt khác, sự khảo cứu
tác phẩm cổ này vẫn chưa được đa dạng hóa với những
cách thức tiếp cận rộng hơn như: lịch sử chính trị, Phật
giáo trong quan hệ với Nhà nước, luật học, triết học,
kinh tế học, ngôn ngữ, phong tục…
Đặc
biệt, mặc dù Thiền
Uyển Tập Anh ít được khảo sát hoặc thưởng thức như
một tác phẩm văn chương thuần túy theo nghĩa truyền thống,
nhưng giá trị to lớn của nó về mặt văn học vẫn hiển
nhiên tồn tại. Có những mẩu chuyện thú vị mà tự thân
chúng đã là những tác phẩm hoàn chỉnh trong thể loại truyện
ký, hay nhiều bài kệ ứng tác của các vị thiền sư, chúng
có vẻ đẹp lộng lẫy của những bài Đường thi cổ kính.
Chính
sự hấp dẫn đó của Thiền Uyển Tập Anh (như một áng văn
chương; hơn thế nữa, như một tác phẩm văn chương triết
học) đã thúc đẩy Philippe Langlet và Dominique de Miscault thực
hiện công trình dịch thuật tác phẩm này sang tiếng Pháp.
Đây cũng là bản dịch tiếng Pháp đầu tiên tương đối
đấy đủ của Thiền Uyển Tập Anh.
Nhưng
làm thế nào để người đọc, nhất là người đọc ở Phương
Tây, tiếp nhận Thiền Uyển Tập Anh trước hết như là một
tác phẩm văn chương?
Philippe
Langlet và Dominique de Miscault đã giới thiệu một cách trình
bày văn bản như sau: “ … 56 bài kệ và những trích đoạn
ngữ lục từ thế kỷ thứ 10 đến thế kỷ thứ 12 trích
ra từ tác phẩm xuất hiện vào thế kỷ 14 được giới thiệu
trong nguyên tác chữ Hán, cùng với bản dịch tiếng Pháp,
cũng như tiếng Việt đã được Viện Văn học ở Hà Nội
cho phép. Tất cả các trích đoạn đều kèm theo hình ảnh
minh họa nội dung, nhằm gợi ra một cách tiếp cận vượt
ra ngoài sự đọc hiểu thông thường.
Những
chú giải văn bản và tiểu sử chỉ được cung cấp ở cuối
sách, bởi vì những trích đoạn cũng có thể được thưởng
thức một cách độc lập với bối cảnh lịch sử…”
Cũng
cần giới thiệu thêm đôi nét về các tác giả công trình
dịch thuật này: Philippe Langlet, Giáo sư, Tiến sĩ Sử học
và Đông phương học của Viện Đại học Paris 7 - Denis Diderot.
Ông đã từng giảng dạy tại Việt Nam và cùng với vợ là
Quách Thanh Tâm, đã xuất bản nhiều công trình nghiên cứu
về lịch sử và địa lý Việt Nam.
Dominique
de Miscault, phụ trách phần trình bày và minh họa, là nghệ
sĩ tạo hình đã nhiều lần triển lãm tại Việt Nam.
Ngày
4 tháng 10 này, hai tác giả sẽ tổ chức buổi giới thiệu
công trình của mình tại Pháp.
Đối
với người đọc Việt Nam, Thiền Uyển Tập Anh qua mắt nhìn
của Philippe Langlet và Dominique de Miscault dự kiến sẽ ra mắt
khoảng cuối năm 2005. Đây cũng sẽ là dịp để thẩm định
một cách chính xác giá trị của công trình dịch thuật thú
vị này.
