DUYÊN
NGHIỆP Ở NƠI TA
TS.
Vũ Gia Hiền
Đã
nhiều lần nghe nói về sự hiền từ của các nhà sư và sự
đối xử từ bi của đạo Phật, nhưng vì chưa chứng kiến
nên tôi vẫn còn hoài nghi. Âu cũng tại vì tôi là người
nghiên cứu khoa học tâm lý, nên cứ muốn chứng minh mọi
sự phải rõ ràng, phải mắt thấy, tai nghe. Tôi chưa bao giờ
được chứng kiến sự ứng xử của các nhà sư ở ngoài
đời mà chỉ biết về các nhà sư ở trong chùa qua các câu
chuyện chân kính. Tuy rằng tin vào sự hiền hậu, những lời
nói từ tốn, luôn nhận lỗi về mình, nhưng sự hoài nghi
trong tôi về đời sống thực ở các nhà sư vẫn không thể
trút bỏ, nhất là khi có nhiều tin đồn trái chiều, thất
thiệt về đời sống của một số nhà tu hành. Phải chăng
vì thế mới là đời thường? Rồi dịp may đã đến với
tôi:
Trong
một chuyến đi giảng ở trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật
và Du lịch tại thành phố Nha Trang, hôm đó, tôi rời trường
vào lúc 11 giờ trưa đề gấp rút về thành phố Hồ Chí Minh.
Các em sinh viên vui vẻ tiễn tôi ra xe với tình cảm thân thiết.
Trên đường đi, xe bất ngờ thắng gấp, tôi giật mình, nhìn
về phía trước và thấy một chiếc xe máy lượn vòng trước
xe của chúng tôi đụng phải một nhà sư đang đi bộ ngang
qua đường, nhà sư ngã lăn ra đường một lúc mới tự đứng
dậy được. Lúc đó, người chạy xe máy dừng lại định
đỡ nhà sư dậy. Với vẻ mặt tự nhiên và hiền từ, nhà
sư chắp tay nói với người đã đụng phải mình: “xin lỗi,
xin lỗi…”.
Tôi
thật sự ngạc nhiên, vì người sai là anh chạy xe máy chứ
không phải nhà sư, và ngạc nhiên hơn nữa là nhà sư vẫn
có phong thái từ tốn, nhận lỗi về mình, không chút bực
tức, trách móc. Mọi việc được giải quyết như vậy, không
một lời qua tiếng lại…
Hình
ảnh nhà sư theo tôi suốt buổi chiều hôm ấy, và đến nay
điều đó vẫn thôi thúc tôi không thể không viết lại câu
chuyện này. Lòng tự hỏi, không biết bằng cách nào mà nhà
sư lại bình thản khi bị xe gắn máy đụng ngã lăn ra đường,
và điều gì đã giúp nhà sư không oán trách người đã gây
ra tai nạn cho mình?
Trong
cuộc sống của chúng ta, nói tốt đã khó, nhưng có được
hành vi ứng xử tốt là việc khó hơn. Bản năng của con người
là phản xạ, tự vệ trong các tình huống khi có tác động
bởi ngoại cảnh. Nếu người bình thường, hiền lắm thì
cũng mắng cho anh chàng đi ẩu một hồi, nhưng ở nhà sư,
vẫn nụ cười vô sự để mọi sự yên lặng qua đi, trong
khi việc đau đớn do trầy xước thân thể là không thể nào
tránh khỏi. Tôi nghĩ, nếu là tôi, thì việc đầu tiên là
phải kiểm tra cơ thể xem có bị thương tích gì không, sau
đó phải nhận định đúng sai, ai chịu trách nhiệm đến
đâu, lỗi do tôi hay do người chạy xe… để có hướng giải
quyết. Nhưng đối với nhà sư sao mà mọi chuyện trở nên
đơn giản thế. Có ai bắt nhà sư phải cam chịu thiệt thòi
như vậy? Người chạy xe cũng định đỡ nhà sư dậy cơ mà,
nhưng nhà sư lại tự đứng dậy và xem mình là người có
lỗi. Theo thuyết nhà Phật, có duyên mới tạo ra nghiệp, trả
nghiệp sẽ có duyên cao hơn, cứ theo thế mà thoát ra khỏi
luân hồi. Tôi nghĩ, việc nhà sư đi trên đường và gặp
người gây ra tai nạn cho mình vừa là duyên vừa là nghiệp
của cả hai người. Duyên tức là gặp người, nhưng do nghiệp
còn, nên duyên đến thì nợ đến, trả được “nợ” tức
là còn duyên. Nụ cười và câu xin lỗi của nhà sư với người
gây tai nạn cho mình tức là nhà sư đang gieo duyên mới cho
bước đường tu hành. Nhà sư hôm đó đã tạo ra nhân duyên
mới để có được giá trị văn hóa ứng xử cao, làm xúc
động lòng người như thế, điều đó chỉ có nhà sư tự
chứng biết. Và phải chăng sự tu hành đạt đến một mức
độ nào đó thì người ta thoát khỏi sự sân hận. Hình ảnh
và cách ứng xử rất đẹp ấy của nhà sư trên đường phố
Nha Trang đã làm cho lòng tôi rung động. Tôi thấy mình còn
nhỏ nhoi, còn nhiều tham vọng quá. Tôi tự hỏi, trong cuộc
sống đời thường bề bộn này, còn phải phấn đấu bao
nhiêu nữa tôi mới được như nhà sư kia?...
