NHỮNG
ĐIỀU CẦN BIẾT
KHI
HÀNH THIỀN
Tỳ
kheo Dhammika
Một
số người có vấn đề như buồn nản, sợ hãi vô lý hay
có biểu hiện của bệnh tâm thần, họ nghĩ rằng thiền là
một phương cách điều trị tức thời cho những vấn đề
của họ. Họ bắt đầu hành thiền, và đôi khi vấn đề
của họ trở nên tồi tệ hơn. Nếu bạn có vấn đề như
thế, bạn nên tìm sự giúp đỡ của một vi thầy có kinh
nghiệm hoặc chuyên gia tâm lý; sau khi bạn cảm thấy khá hơn,
bạn mới nên hành thiền…
Thiền
là gì?
- Thiền
là một nỗ lực có ý thức để làm thay đổi sự vận hành
của tâm. Tiếng Phạn là “Bhavana”, nghĩa là làm “tăng
trưởng” hay “phát triển”.
Thiền
có quan trọng không?
Vâng,
thiền rất quan trọng. Cho dù chúng ta muốn tốt đẹp bao nhiêu,
cũng khó mà thay đổi tâm ý, nếu chúng ta không thể thay đổi
những tham dục vốn đã tạo nên cách hành xử của chúng
ta. Ví dụ, một người có thể nhận ra rằng mình hay nóng
nảy với vợ, và anh ấy tự hứa “Từ đây về sau, tôi
sẽ không nóng nảy như thế”. Nhưng một giờ sau, anh ấy
v?n có thể la mắng vợ mình, đơn giản là anh ấy không tự
biết mình, sự nóng nẩy đã bùng phát mà anh không biết được.
Hành thiền giúp phát triển sự tỉnh thức và năng lực cần
thiết để chuyển hóa các thói quen đã ăn sâu vào tâm ý.
Tôi
nghe nói rằng, hành thiền có thể rất nguy hiểm. Điều này
có đúng không?
- Chúng
ta cần có muối để sống, nhưng nếu bạn ăn một ký-lô
muối, thì nó sẽ giết bạn. Để sống trong thế giới hiện
đại, bạn cần xe ô tô, nhưng nếu bạn không tuân theo luật
giao thông, hay trong lúc lái xe, bạn lại say rượu, thì xe ô
tô trở thành cái máy nguy hiểm. Hành thiền cũng giống như
thế, nó cần thiết cho sự an lạc tinh thần, nhưng nếu bạn
thực hành một cách hời hợt, thiếu phương pháp, nó sẽ
tạo ra nhiều vấn đề. Một số người có vấn đề như
buồn nản, sợ hãi vô lý hay có biểu hiện của bệnh tâm
thần, họ nghĩ rằng thiền là một phương cách điều trị
tức thời cho những vấn đề của họ. Họ bắt đầu hành
thiền, và đôi khi vấn đề của họ trở nên tồi tệ hơn.
Nếu bạn có vấn đề như thế, bạn nên tìm sự giúp đỡ
của một vi thầy có kinh nghiệm hoặc chuyên gia tâm lý; sau
khi bạn cảm thấy khá hơn, bạn mới nên hành thiền. Một
số người khác, khi hành thiền, lại cố gắng quá mức, thay
vì hành thiền từng bước một, họ lại thực hành với quá
nhiều năng lực, và chẳng bao lâu họ kiệt sức.
Nhưng
có lẽ phần lớn những vấn đề trong khi hành thiền xảy
ra là do loại “thiền Kăng-ga-ru” hay “thiền chạy nhảy”
(Kangaroo, Đại thử, là một loài thú có túi trước bụng
đặc biệt ở Úc, có thể nhảy xa bằng hai chân sau rất khỏe).
Một số người đi đến một vị thầy để học thiền rồi
áp dụng phương pháp thiền của vị ấy trong một thời gian;
sau đó, họ đọc sách rồi quyết định thực hành theo sự
chỉ dẫn trong sách; một tuần sau, có một thiền sư nổi
tiếng viếng thăm thành phố của họ và họ quyết định
phối hợp một số lời dạy của vị ấy vào trong việc tu
thiền của họ; và chẳng lâu sau đó, họ rơi vào tình trạng
hoang mang, thất vọng. Chạy nhảy giống như con Kăng-ga-ru,
từ một phương pháp này sang một phương pháp nọ, là một
việc làm sai lầm.
Dù
sao, nếu bạn không có vấn đề bệnh tâm thần, và bạn hành
thiền cũng chừng mực, thiền là một trong những điều tốt
nhất mà bạn có thể tự làm cho chính mình.
Có
mấy pháp hành thiền?
- Đức
Phật dạy nhiều pháp hành thiền khác nhau, mỗi pháp để
đối trị một vấn đề đặc biệt, hay để phát triển một
trạng thái tâm lý đặc biệt. Tuy nhiên, hai pháp thiền phổ
thông và hữu dụng nhất là Quán niệm hơi thở (anapana sati)
và Quán từ bi (metta bhavana).
Làm
thế nào để hành thiền Quán niệm hơi thở?
- Bạn
làm theo bốn bước đơn giản: chọn nơi thanh tĩnh, thoáng
mát, giữ tư thế ngồi, theo dõi hơi thở, và đối phó những
trở ngại. Trước hết, bạn tìm một nơi thích hợp, có thể
một căn phòng không ồn ào và tại nơi đó, bạn không bị
quấy rầy. Thứ hai, ngồi trong tư thế thoải mái. Tư thế
tốt nhất là ngồi với chân xếp lại, dưới mông có kê
một cái gối, lưng thẳng, hai bàn tay xếp lên nhau đặt lên
bắp đùi, và nhắm mắt lại. Cách khác, bạn có thể ngồi
trên ghế nhưng cần phải giữ lưng cho thẳng.
Bước
tiếp theo là phần thực hành. Trong lúc ngồi yên tịnh với
mắt nhắm lại, bạn tập trung vào sự chuyển động của
hơi thở vào và hơi thở ra. Thực hiện điều này bằng cách
đếm hơi thở hay theo dõi sự phồng xẹp của bụng. Trong
khi hành thiền, vài vấn đề khó khăn có thể sinh khởi. Bạn
có thể thấy ngứa ngáy khó chịu trong cơ thể hay đau nhức
ở đầu gối. Nếu điều này xảy ra, hãy cố gắng giữ cơ
thể thư giãn, không nhúc nhích và tiếp tục để tâm vào
hơi thở. Có thể sẽ có nhiều ý nghĩ xuất hiện ở tâm
bạn và làm xao lãng việc chú tâm vào hơi thở. Cách duy nhất
để xử lý vấn đề này là phải kiên nhẫn để tiếp tục
đem tâm trở lại với hơi thở. Nếu bạn tiếp tục làm như
thế, cuối cùng, các ý nghĩ kia sẽ yếu đi, việc định tâm
của bạn sẽ mạnh hơn, và bạn sẽ có được những giây
phút đi sâu vào sự an lạc và thanh tịnh nội tâm.
Tôi
nên hành thiền bao lâu?
- Tốt
nhất là hành thiền mỗi ngày 15 phút trong một tuần đầu;
rồi gia tăng thêm 5 phút mỗi tuần, cho đến khi bạn có thể
hành thiền trong 45 phút. Sau vài tuần lễ hành thiền đều
đặn mỗi ngày như thế, bạn sẽ bắt đầu thấy việc định
tâm trở nên tốt hơn, những ý tưởng tán loạn sẽ giảm
dần và bạn sẽ có những giây phút an hòa và tĩnh lặng thật
sự.
Còn
Quán từ bi thì sao? Phương cách thực hành như thế nào?
- Khi
bạn quen thuộc với pháp thiền Quán niệm hơi thở và thực
hành đều đặn rồi, bạn có thể bắt đầu hành thiền Quán
từ bi. Pháp hành này nên thực hiện hai hay ba lần mỗi tuần,
sau khi bạn hành thiền Quán niệm hơi thở. Trước tiên, bạn
chú tâm vào chính mình và tự hỏi những lời như: “Xin cho
tôi được khỏe mạnh và hạnh phúc. Xin cho tôi được bình
an và tĩnh lặng. Xin cho tôi thoát khỏi mọi hiểm nguy. Xin
cho tâm tôi không còn sân hận. Xin cho tâm tôi tràn đầy tình
thương. Xin cho tôi được khỏe mạnh và hạnh phúc”. Sau
đó, bạn nghĩ đến những người khác, từng người một,
từ người thân thương cho đến những người bạn bình thường
- nghĩa là người mình không thương mà cũng không ghét, và
cuối cùng là đến những người mà mình không ưa thích; ước
nguyện cho họ an vui như bạn đã ước nguyện cho chính mình.
Pháp
hành thiền Quán từ bi này có lợi ích gì?
- Nếu
bạn thực hành thiền Quán từ bi này một cách đều đặn
với thái độ đúng đắn, bạn sẽ thấy trong người bạn
có nhiều thay đổi tích cực. Bạn sẽ thấy mình có thể
chấp nhận và tha thứ cho chính mình. Bạn sẽ thấy tình cảm
dành cho người mình thương gia tăng thêm. Bạn sẽ thấy mình
thân thiện hơn với người mà trước đây mình thờ ơ và
không quan tâm; và bạn sẽ thấy những ác ý hay sân hận mà
bạn đã có với người nào đó nay sẽ giảm đi, và cuối
cùng sẽ tan biến. Thỉnh thoảng, nếu bạn biết ai đó đang
lâm bệnh, buồn khổ hay gặp khó khăn, bạn có thể nghĩ đến
họ trong lúc hành thiền từ bi, và thường thì bạn sẽ thấy
tình cảnh của họ được cải thiện.
Điều
ấy có thể xảy ra như thế nào?
- Tâm
ý, khi được phát triển đúng đắn, là một công cụ rất
hùng mạnh. Nếu chúng ta biết tập trung năng lực tinh thần
và hướng nó đến người khác, nó có thể có ảnh hưởng
đến họ. Hẳn bạn đã có kinh nghiệm như thế. Có thể bạn
đang ở trong một phòng đông người và bạn có cảm
giác rằng ai đó đang chú ý đến mình. Bạn xoay một vòng
xem và biết chắc là ai đang nhìn chằm chằm vào mình. Điều
này đã xảy ra khi bạn bắt được năng lực tinh thần của
người khác. Thiền Quán từ bi cũng giống như vậy. Chúng
ta hướng năng lực tích cưcï của tinh thần tới người khác
và dần dần sẽ chuyển hóa được họ.
Tôi
có cần một vị thầy hướng dẫn hành thiền không?
- Một
vị Thầy thì không tuyệt đối cần thiết, nhưng có được
một sự hướng dẫn cá nhân của một người có kinh nghiệm
hành thiền thì chắc chắn có lợi ích. Bạn hãy cố gắng
tìm một vị thầy có tiếng tốt, có nhân cách thăng bằng
và trung thành với những lời Phật dạy.
Tôi
nghe nói rằng, thiền định ngày nay được các chuyên gia về
tâm thần, và các nhà tâm lý học áp dụng rộng rãi. Điều
đó có đúng không?
- Vâng,
đúng như thế. Ngày nay thiền được chấp nhận như có một
ảnh hưởng cao cấp để trị liệu tâm thần, và được nhiều
chuyên gia về sức khỏe tâm thần sử dụng, để giúp làm
thư giản, vượt qua những ám ảnh và mang đến tỉnh thức
cho chính mình. Sự hiểu biết thâm sâu của Đức Phật về
tâm ý nhân loại đang giúp rất nhiều cho con người hôm nay,
cũng giống như Ngài đã từng giúp cho con người thời xưa.
Bình
Anson lược dịch
(Trích
từ “Good Question, Good Answer)
