GÓP Ý VỚI CUỐN
BIÊN NIÊN SỬ PHẬT GIÁO
GIA
ĐỊNH-SÀI GÒN
THÀNH
PHỐ HỒ CHÍ MINH
Nguyễn
Đại Đồng
Nhân
đọc cuốn Biên niên sử Phật giáo Gia Định-Sài Gòn-Thành
phố Hồ Chí Minh do Nxb Tp.HCM ấn hành năm 2001, tôi xin bổ
chính một số ý về Phật giáo Bắc bộ như sau:
Trang
91-92, viết: “Ngày 23-12-1934, Hội Phật giáo Bắc kỳ làm
lễ suy tôn sư tổ Thanh Hanh làm Thiền gia Pháp chủ”.
Thật
ra, lễ suy tôn Hòa thượng Thích Thanh Hanh làm Thiền gia pháp
chủ được cử hành trọng thể tại chùa Quán Sứ trong hai
ngày 11,12 tháng 01 năm 1936 (tức nhằm ngày 17,18 tháng Chạp
năm Ất Hợi). Báo Đuốc Tuệ (cơ quan hoằng pháp của Hội
Phật giáo Bắc kỳ) số 6, ra ngày 14-01-1936, đã dành hầu
hết số trang viết về sự kiện này. Trước đó, ngày 6-11-1934,
nhà cầm quyền Bắc kỳ đã ký nghị định 4283, cho phép thành
lập Hội Phật giáo Bắc kỳ, Hội quán Trung ương lâm thời
đặt tại chùa Quán Sứ, số 73 Richaud, Hà Nội. Ngày 18-11-1934,
một Đại hội đồng được triệu tập họp tại chùa Quán
Sứ để bầu Ban trị sự của Trung ương hội. Tất cả thành
viên Ban trị sự lâm thời đều được bầu vào Ban trị sự
chính thức khóa đầu tiên. Ban trị sự họp, quyết định
tổ chức lễ thành lập hội và ra mắt dân chúng vào ngày
23-12-1943. Như vậy, sách Biên niên sử nói trên đã nêu không
đầy đủ sự kiện đó, và đã nhầm lẫn về ngày tháng
năm suy tôn Hòa thượng Thích Thanh Hanh lên ngôi Thiền gia pháp
chủ.
Trang
94, viết: “Ngày 12-01-1936, Thiền gia Pháp chủ Thanh Hanh
tịch, Hội Phật giáo Bắc kỳ suy tôn Sư tổ Thanh Tường
thay thế”.
Có
lẽ các tác giả đã trích dẫn theo Nguyễn Lang trong Việt
Nam Phật Giáo Sử Luận, tập 3 (Nxb Văn Học,1992). Theo báo
Đuốc Tuệ ra ngày 01-02-1937 và sách Lịch sử chư tổ chùa
Quán Sứ của Thiều Chửu (Đuốc Tuệ xuất bản 1949) thì
Hòa thượng Thiền gia Pháp chủ viên tịch ngày mùng 8 tháng
chạp năm Bính Tý (tức 21-01-1937). Sau ngày Thiền gia Pháp chủ
viên tịch, Hội Phật giáo Bắc kỳ đã nhất trí bầu ra một
ban kỳ túc đạo sư để điều hành tăng già miền Bắc, chứ
không suy tôn một ai lên ngôi vị Thiền gia Pháp chủ. Mãi
tới ngày 9-9-1950, Hội Tăng Ni chỉnh lý Bắc Việt (thành lập
năm 1949, do Thượng tọa Thích Tố Liên đứng đầu) tiến
hành đại hội, quyết định đổi tên thành Giáo hội Tăng
Già Bắc Việt, và nhất trí suy tôn Hòa thượng Thích Mật
Ứng, chủ sự chùa Quảng Bá-Hà Nội, lên ngôi Pháp chủ Giáo
hội Tăng già Bắc Việt. Ngày 22-4-1951, lễ suy tôn Hòa thượng
Mật Ứng lên ngôi vị Thiền gia Pháp chủ được cử hành
trọng thể tại chùa Quán Sứ (xem Kỷ yếu lễ suy tôn Pháp
chủ, đặc san Phương Tiện số 43-44, năm 1951).
Trang
106, viết: “Tháng 7 năm 1941, thực dân Pháp cấm sử dụng
chữ “Vạn”, cho đó là dấu hiệu của Quốc xã Đức”.
Sự
thật, ở Bắc kỳ lúc bấy giờ, nhà cầm quyền Pháp có công
văn gửi cho Hội trưởng Nguyễn Năng Quốc với nội dung nêu
rõ: chỉ cấm sử dụng chữ “Vạn” giống chữ “thập
ngoặc”, biểu tượng của Đức quốc xã ở bên ngoài các
cơ sở Phật giáo, còn bên trong các chùa, cơ sở Phật giáo
vẫn được phép sử dụng (Công văn của Thống Sứ Bắc kỳ
gửi Hội trưởng Hội Phật giáo Bắc kỳ, đăng trên báo
Đuốc Tuệ số ra ngày 15-7-1941).
Trang
111, viết: “Đuốc Tuệ đình bản ngày 15-8-1945 (số 257-258),
giờ phút cuối tự xưng là tờ báo của Việt Nam Phật giáo
Tổng Hội”. Viết như vậy là không chính xác. Bán nguyệt
san Đuốc Tuệ vốn là cơ quan hoằng pháp của Hội Phật giáo
Bắc kỳ, sao lại có thể “tự xưng là tờ báo của Việt
Nam Phật giáo tổng hội” được? Nên nhớ, danh xưng Việt
Nam Phật giáo tổng hội chỉ xuất hiện sau Đại hội Phật
giáo toàn quốc họp tại chùa Từ Đàm (Huế) từ ngày 6 đến
ngày 9 tháng 5 năm 1951.
Trang
117, viết: “Ngày 9-3 (27-2 năm Canh Dần): 146 Tăng Ni họp
tại chùa Quán Sứ, cải đổi Hội Tăng Ni Chỉnh Lý Bắc Việt
thành Phật giáo Tăng Già Bắc Việt”…; “Ngày 17 tháng 3
âm lịch (Tân Mão): Đại hội Tăng Ni họp tại chùa Quán Sứ
suy tôn Tổ Mật Ứng lên ngôi Thiền gia Pháp chủ, lãnh đạo
Giáo hội Tăng già Bắc Việt”.
Viết
như vậy là không chính xác. Thật ra, ngày 9 tháng 9 năm 1950,
Hội Tăng Ni Chỉnh Lý Bắc Việt do Thượng tọa Thích Tố
Liên đứng đầu, họp Đại hội tại chùa Quán Sứ, quyết
định đổi tên thành Giáo Hội Tăng Già Bắc Việt.Và cũng
tại Đại hội ngày 9-9-1950 như trên đã nói, Giáo hội Tăng
già Bắc Việt tuy đã nhất trí suy tôn Hòa thượng Thích Mật
Ứng lên ngôi vị Thiền gia Pháp chủ, nhưng mãi tới ngày
22-4-1951, Phật giáo Bắc Việt mới chính thức làm lễ suy
tôn Sư tổ Mật Ứng lên ngôi vị Thiền gia Pháp chủ.
Trang
120, viết : “Ngày 26 tháng 4 năm 1951, Thượng tọa Tố Liên
được suy cử làm Pháp chủ Tăng già Bắc Việt trong buổi
lễ trọng thể tổ chức tại chùa Quán Sứ Hà Nội”.
Viết như vậy là sai, vì chỉ có lễ suy tôn Hòa thượng
Thích Mật Ứng làm Thiền gia Pháp chủ Bắc Việt vào ngày
22-4-1951 mà thôi.
Trang
121, viết: “Ngày 7-9-1952, các đoàn thể Tăng già Bắc-Trung-Nam
triệu tập đại hội tại chùa Quán Sứ (Hà Nội), để thành
lập Giáo hội Tăng già toàn quốc. Đại hội đã bầu một
Tổng trị sự và suy cử Hòa thượng Tuệ Tạng làm Thượng
thủ”. Viết như vậy là chưa đầy đủ. Đúng ra, sau
một thời gian chuẩn bị, từ ngày 8 đến ngày 14/9/1952, các
Đại biểu Tăng già Bắc-Trung-Nam họp Đại hội tại chùa
Quán Sứ (Hà Nội) để thành lập Giáo hội Tăng già Toàn
quốc. Đại hội này đã thông qua quy chế của Giáo hội Tăng
già, suy tôn vị Thượng thủ đứng đầu Giáo hội, bầu Tổng
trị sự và các chuyên ban, với mỗi nhiệm kỳ là 2 năm, luân
phiên Bắc-Trung- Nam, để thực hành các công việc của Giáo
hội. Vị Thượng thủ đầu tiên là Hòa thượng Thích Tuệ
Tạng, Tổng trị sự trưởng là Thượng tọa Thích Trí Hải,
Tổng thư ký là Thượng tọa Thích Tố Liên. Cứ sau hai năm
lại đến các Tăng sĩ Trung kỳ đảm nhiệm các chức vụ
trên, rồi đến các Tăng sĩ Nam kỳ.
Trên
đây là mấy lời góp ý chân thành về Phật giáo Bắc bộ
cùng tác giả sách Biên Niên Sử Phật Giáo Gia Định-Sài Gòn-Thành
Phố Hồ Chí Minh. Rất mong được sự chỉ giáo của quý vị
độc giả.
